‘Buộc phải im lặng’: cuộc chiến còn âm ỉ

30/05/2011 - 11:28 Bay Vút    

‘Buộc phải im lặng’ (Enforcing the Silence), cuốn phim tài liệu đầu tay của Tony Nguyễn, một người Việt thế hệ thứ hai ở Mỹ, lật lại hồ sơ vụ án nhà báo Dương Lâm bị giết hại 30 năm trước.

• Bình chọn (2)
• Ý kiến (0)
• Chia sẻ
• Bản in

Poster phim ‘Buộc phải im lặng’. (Ảnh do nhân vật cung cấp)

Đi tìm sự thật

Tony Nguyễn, 35 tuổi, sinh ở Midwest, là một người làm phim tự do. Anh từng được biết đến với một phim ngắn trước đó nói về ông thị trưởng China Town ở Bay Area, San Francisco. Tony tham gia nhiều chương trình hoạt động xã hội vì cộng đồng Á châu nói chung và người Việt ở Mỹ nói riêng.

Tony nói anh và nhiều bạn bè có cùng quan điểm chính trị tự do giống như Dương Lâm và cũng từng được khuyên hãy cẩn trọng vì đã có những người bị sát hại và bị quy là ‘thân Cộng’.

Chính điều này lại thôi thúc Tony tìm hiểu sự thật về những vụ án còn để ngỏ ấy. Anh nói: “Câu chuyện về cái chết lúc 27 tuổi của Dương Lâm ám ảnh tôi. Tôi thật sự xúc động và sốc vì những gì tôi khám phá”.

Tony bắt tay thực hiện phim tài liệu ‘Buộc phải im lặng’ vào cuối năm 2008 và dự định sẽ hoàn thành trong một năm rưỡi. Nhưng, gần ba năm sau, bộ phim dài gần một tiếng mới đóng máy và công bố lần đầu tiên lại Liên hoan phim châu Á-Thái Bình Dương Los Angeles cuối tháng 4 năm nay.

Bộ phim đã bị từ chối đem chiếu tại Liên hoan phim quốc tế Việt Nam tại Mỹ năm nay. Thế nhưng đổi lại, Tony lại nhận được nhiều ủng hộ tài chính từ người Việt ở nhiều quốc gia cho bộ phim, mà theo anh là cho thấy một sự thay đổi về quan điểm chính trị của thế hệ trẻ hơn.

Tony Nguyễn tiến hành phỏng vấn những đồng nghiệp, bạn học cũ của Dương, các nhà báo và những điều tra viên của FBI thụ lí vụ án. Tuy nhiên, anh đã thất vọng vì nhiều người liên quan từ chối xuất hiện trước ống kính vì sợ bị trả thù. Ngoài ra, Tony cũng không thể tiếp cận những thành viên của các tổ chức chống cộng người Việt ở Mỹ.

“Chiến tranh Việt Nam trên đất Mỹ”

Tony Nguyễn đã dành cho Bay Vút một cuộc phỏng vấn về bộ phim này.

Bay Vút: Một bài bình luận về bộ phim lấy tiêu đề 'Buộc phải im lặng đã dám đề cập đến vấn đề bạo lực của những người chống cộng trong cộng đồng Việt Nam', anh nhìn nhận bối cảnh căng thẳng của câu chuyện này như thế nào?

Tony Nguyễn: “Khi một tác phẩm nghệ thuật được công bố thì nó luôn đi kèm khả năng bị phê phán hay phản đối, đặc biệt, nếu tác phẩm đó có tính chất chính trị hoặc gây tranh cãi. Với cuốn phim này, tôi cố gắng tìm hiểu câu chuyện chiến tranh Việt Nam vẫn tiếp diễn trên đất Mỹ thông qua khám phá về cuộc sống và cái chết còn chưa được sáng tỏ của Dương Lâm - người đầu tiên trong số sáu người được công bố là bị sát hại ở Mỹ những năm 1980 vì thể hiện quyền tự do ngôn luận của họ”.

“Một nhóm chống cộng khủng bố thừa nhận có trách nhiệm với tất cả các vụ này nhưng không trường hợp nào được kết án. Trong một bức thư liên quan đến cái chết của Dương Lâm, tổ chức đen này còn nhấn mạnh lời cảnh báo những người tị nạn Việt Nam “đừng có lợi dụng quyền tự do ở thế giới tự do này”. Do đó, bạn có thể hình dung áp lực phải im lặng mà hành động bạo lực gắn liền với chống cộng này đã tác động đến cộng đồng người ở Mỹ như thế nào”.

Bay Vút: Vậy điều gì khiến anh quyết định làm cuốn phim này bất chấp sự nguy hiểm có thể có?

Tony Nguyễn: “Tôi muốn mọi người thấy rằng những vấn đề này vẫn còn tồn tại rành rành trong cộng đồng người Việt ở Mỹ ngày nay. Tôi nhìn thấy điều đó qua cuộc bỏ phiếu đòi miễn nhiệm Madison Nguyễn, nghị viên gốc Việt đầu tiên ở San Jose, California. Madison đã bị quy chụp là cộng sản vì không ủng hộ việc giữ tên gọi ‘Little Saigon’. Nhưng cuối cùng, Madison không bị miễn nhiệm, điều mà theo tôi, thể hiện một sự thay đổi chính trị trong cộng đồng”.

“Nhưng, thực tế thì việc chống cộng bằng bạo lực, ví dụ như vụ xịt hơi cay một ca sĩ nhạc pop của Việt Nam (Đàm Vĩnh Hưng - Bay Vút) hè năm 2010, vẫn tiếp tục tác động đến đời sống người Việt ở Mỹ. Do đó, có thể nói nỗ lực điều tra và công bố một đề tài nhạy cảm như bộ phim này vẫn có tính nguy hiểm nhất định”.

“Tuy nhiên, dù có thể nguy hiểm, tôi hiểu rằng nó sẽ có lợi về lâu dài khi một thế hệ mới người Mỹ gốc Việt và công luận nói chung, những người quan điểm tự do ngôn luận là nền móng của xã hội dân chủ, tin rằng không ai đáng bị giết hại chỉ vì thể hiện quan điểm của mình”.

Bay Vút: Sau một tháng công bố, dù chưa được chiếu trực tiếp trong cộng đồng nhưng hẳn là đã có nhiều người xem cuốn phim. Phản ứng của dư luận người Việt đối với bộ phim mà anh nhận được như thế nào?

Tony Nguyễn: “Phản ứng của họ rất khác nhau. Một số người, phần lớn là thanh niên và trung niên, đánh giá cao cuốn phim đã đưa ra ánh sáng một chương ít được biết đến hoặc bị quên lãng trong lịch sử Hoa Kỳ. Những người khác thì phê bình nhiều hơn, cho rằng, bộ phim lẽ ra nên đưa ra góc nhìn đối lập và nên phản ánh những người chống cộng một cách nhân văn hơn. Tuy nhiên, tôi cho rằng thật khó có thể nhân văn hóa với nhóm chống cộng mang tính chất khủng bố này, những kẻ phải chịu trách nhiệm về một loạt vụ giết người, mà chính họ tự coi là thành viên, đã không hề bị xử lí hay kết tội".

Bay Vút: Anh bình luận thế nào về việc cuốn phim bị từ chối trình chiếu tại Liên hoan phim quốc tế Việt Nam 2011 (VIFF) mới vừa kết thúc?

Tony Nguyễn: “Ồ, câu hỏi này tôi nghĩ bạn nên hỏi chính VIFF! Nhưng tôi có thể nói rằng việc VIFF từ chối phim của tôi đáng được xem như là điều đáng tiếc (shame) và là một ví dụ cụ thể cho thấy rằng vấn đề được đưa ra trong ‘Buộc phải im lặng’ vẫn còn nguyên và rất thực tế. Nó có thể quá nguy hiểm, quá nhạy cảm để khai thác, ít nhất là ở thái độ mà cuốn phim cố gắng thể hiện”.

Bay Vút: Việc không thể tiếp cận phỏng vấn những người liên quan trực tiếp và một số nhân chứng từ chối lên hình có phải là khó khăn nhất mà anh gặp phải?

Tony Nguyễn: “Đúng, nhưng còn rất nhiều những khó khăn khi thực hiện cuốn phim này. Một trong những người tư vấn đã nói với tôi: “Anh đang cố gắng làm một người hùng, một nhà báo và một nhà làm phim cùng một lúc! Đó là những vai trò mà anh chưa hề có kinh nghiệm nhiều nhặn gì”. Vấn đề mà bộ phim đề cập rất phức tạp. Với tư cách một người lần đầu làm phim, tôi nghĩ tôi đã khá ngây thơ và kỳ vọng lúc ban đầu. Có thể, một trong những thách thức lớn nhất tôi phải đối mặt là tiếp cận những nguồn tư liệu trực tiếp và gián tiếp của câu chuyện”.

“Tôi bắt đầu dự án này vào mùa hè 2008, khi chưa hề có kinh nghiệm làm phim. Do đó, tôi phải học từ những thao tác cơ bản của công việc này. Nếu tôi bắt đầu làm ở thời điểm hiện tại, 2011, tôi nghĩ nó có thể sẽ rất khác. Bộ phim hiện giờ có thể không giành giải thưởng hay được xem là một sản phẩm chuyên nghiệp, nhưng tôi tự hào với tác phẩm đầu tay này”.

Bay Vút: Anh có dự định đem ‘Buộc phải im lặng’ đến với nhiều khán giả Việt hơn không chỉ ở Mỹ mà cả những quốc gia khác?

Tony Nguyễn: “Tôi rất muốn chia sẻ bộ phim này với khán giả khắp nơi, ví dụ như ở Úc và Việt Nam, nếu có sự quan tâm. Bộ phim là một sản phẩm với kinh phí đầu tư nhỏ (microbudget production) và tôi dự định sẽ phát hành nó độc lập. Vì vậy, nếu có những cơ hội trình chiếu bộ phim ở những nước khác nữa, tôi sẽ rất sẵn lòng”.

Bay Vút: Xin chân thành cảm ơn anh về cuộc trao đổi này.

*Bạn đọc có thể tham khảo thêm thông tin tại trang web: http://enforcingthesilence.com/
(ABC và Bay Vút không chịu trách nhiệm về nội dung đăng trên trang web này)